Scientometrics

راهنمای جدید کمیسیون اروپا برای استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در پژوهش

کمیسیون اروپا در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، چهارمین نسخه راهنمای استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی مولد در پژوهش را منتشر کرد. این راهنما که ماهیتی توصیه‌ای و غیرالزام‌آور دارد، میان کاربردهای صرفاً ویرایشی و کاربردهای مؤثر بر محتوای علمی تفاوت می‌گذارد. اصلاح نگارش، دستور زبان و قالب‌بندی معمولاً نیازی به اعلام استفاده ندارد؛ اما مشارکت هوش مصنوعی در مرور متون، تدوین فرضیه، تحلیل داده‌ها و تفسیر یافته‌ها باید به‌طور شفاف گزارش شود. راهنما تأکید می‌کند که مسئولیت صحت یافته‌ها و تصمیم‌های علمی همواره با پژوهشگر است و هوش مصنوعی نمی‌تواند نویسنده مقاله محسوب شود.


وجه تمایز اصلی راهنمای جدید کمیسیون اروپا این است که برخلاف راهنماهای انجمن‌های سردبیران که عمدتاً بر استفاده از هوش مصنوعی در نگارش، داوری و انتشار مقاله تمرکز دارند، این راهنما کل فرایند پژوهش، از شکل‌گیری سؤال و طراحی مطالعه تا تحلیل داده‌ها، انتشار یافته‌ها و ارزیابی طرح‌های پژوهشی را پوشش می‌دهد.

📄 متن کامل راهنما – کمیسیون اروپا

گزارش «شرق» از خروج پزشکان عمومی از چرخه درمان به دلیل درآمدهای پایین‌

از طبابت تا مسافرکشی

درآمد پایین و افزایش هزینه‌های مطب‌داری باعث شده بسیاری از پزشکان عمومی به مشاغلی همچون مسافرکشی و پرستاری از سالمند روی آوردند؛ افرادی که در تصور عمومی، دستمزد‌های بالایی دارند درحالی‌که حقوق ماهانه بیشتر آنها هم‌اکنون، بین ۲۵ تا ۳۵ میلیون تومان است. آن‌طورکه بررسی‌ها نشان می‌دهد، در سال‌های اخیر بسیاری از آنها به دلیل ناتوانی در پرداخت هزینه‌های مطب، مجبور به تعطیلی و حتی کنارگذاشتن طبابت شده‌اند.

حدود ۳۵ درصد پزشکان عمومی دیگر طبابت نمی‌کنند و فعالیت‌های دیگری انجام می‌دهند. همچنین سخنگوی سازمان نظام پزشکی با اشاره به موج بیکاری پزشکان، تأکید می‌کند پزشکان عمومی برای امرار معاش به سمت مسافرکشی در پلتفرم‌های تاکسی‌های اینترنتی رفته‌اند، درحالی‌که ویزیت پزشکان عمومی در سال ۱۴۰۵ برای بیمارستان دولتی، غیردولتی و خصوصی، به ترتیب ۱۴۰ هزار، ۲۴۵ هزار و ۳۶۸ هزار تومان است که با کسر درصد مراکز درمانی از ویزیت‌ها، درآمد پزشک تمام‌وقت کمتر از ۴۰ میلیون تومان می‌شود.


متن کامل گزارش جدید شرق را از اینجا بخوانید: لینک

‏من یاد این گزراش دو سال قبل روزنامه اعتماد (لینک) افتادم که می‌گفت:

واقعیت این است که عقل سلیم نمی‌پذیرد که سیاست‌های سال اخیر درباره پزشکی و پزشکان و پرستاران بدون هدف تخریب نظام بهداشت و درمان کشور و آگاهانه نباشد. چنین خودویرانگری ناشی از خطاهای سیاستی نیست، بلکه نشان‌دهنده نوعی برنامه‌ریزی برای ویران کردن نظام بهداشت و درمان کشور است.


رفتاری که با پزشکی و پزشکان می‌شود نمونه‌ای از شیوه مدیریتی است که جز استفاده از اجبار و قوه قهریه راه دیگری بلد نیست. در اقتصاد با قوه قهریه و دستور، قیمت‌گذاری می‌کند، در مسائل فرهنگی و اجتماعی که بی‌نیاز از بیان است و اخیرا حتی در بیمارستان‌ها تشدید شده است و بعضا به پلمب آن منجر گردیده است!

@Scientometric

اعلامیه روتردام؛ حفاظت از بی‌طرفی پزشکی
📅 تاریخ انتشار: ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶

انجمن جهانی پزشکی در مجمع عمومی خود «اعلامیه روتردام درباره حفاظت از بی‌طرفی پزشکی» را تصویب کرد. این اعلامیه تأکید می‌کند که اصول اخلاق پزشکی در جنگ و صلح یکسان‌اند و بی‌طرفی پزشکی مستلزم دو تعهد متقابل است: کارکنان سلامت باید بدون تبعیض و صرف‌نظر از نقش بیماران در درگیری، مراقبت ارائه دهند و در عملیات نظامی مشارکت نکنند؛ در مقابل، دولت‌ها و طرف‌های درگیر موظف‌اند از کارکنان، مراکز و خدمات سلامت حفاظت کنند.

این اعلامیه حمله به خدمات سلامت را فراتر از حملات فیزیکی می‌داند و حملات سایبری، استفاده از هوش مصنوعی برای حمله، بازداشت خودسرانه، شکنجه و بدرفتاری با کارکنان سلامت را نیز دربرمی‌گیرد.

در این سند تصریح شده است:
«پزشکان همچنان از حق مستندسازی و گزارش موارد مشکوک به نقض حقوق بین‌الملل بشردوستانه برخوردارند و در مواردی که از نظر اخلاقی یا قانونی موظف باشند، مسئولیت انجام این کار را نیز بر عهده دارند.»

نکته مهم دیگر این اعلامیه، تأکید بر مسئولیت انجمن‌های ملی پزشکی است: این انجمن‌ها باید در برابر نقض بی‌طرفی پزشکی، حتی زمانی که عامل آن دولت کشور خودشان است، علناً موضع‌گیری کنند و از همکارانی که به دلیل ارائه مراقبت بی‌طرفانه با اقدامات تلافی‌جویانه مواجه می‌شوند، حمایت کنند.
همچنین:
«این انجمن از دولت‌ها می‌خواهد نیروهای نظامی خود را درباره حمایت‌های قانونی از خدمات و کارکنان سلامت آموزش دهند و اطمینان حاصل کنند که موارد نقض این حمایت‌ها به‌صورت مستقل بررسی می‌شوند یا برای رسیدگی به مراجع بین‌المللی صلاحیت‌دار، از جمله دیوان کیفری بین‌المللی، ارجاع داده می‌شوند.»

انجمن جهانی پزشکی همچنین خواستار آزادی فوری کارکنانی شده است که صرفاً به دلیل ارائه خدمات درمانی بازداشت شده‌اند. این انجمن از سازمان ملل می‌خواهد نام دولت‌ها و گروه‌های مسلحی را که خدمات سلامت را هدف حمله یا تهدید قرار می‌دهند، در گزارش‌های مرتبط اعلام کند و گزارشگر ویژه‌ای برای حفاظت از سلامت در درگیری‌های مسلحانه منصوب کند.



🔗 متن اعلامیه روتردام، انجمن جهانی پزشکی
#اخلاق_پزشکی #بی‌طرفی_پزشکی #حقوق_بشردوستانه #پروفشنالیسم_پزشکی #انجمن_جهانی_پزشکی #اعلامیه_روتردام

یک مطالعه جدید، منتشرشده در مجله Nature Medicine در ۲ اکتبر ۲۰۲۶ (لینک)، روش جدیدی برای تشخیص سرطان مثانه و پیش‌بینی پاسخ به درمان با استفاده از RNA آزاد در ادرار (urine cell-free RNA) معرفی کرده است.

پژوهشگران با بررسی ۶۸۳ نمونه ادرار از افراد با و بدون سرطان مثانه، روشی به نام uRARE-seq را توسعه داده‌اند که با تحلیل RNA آزادشده از سلول‌ها، می‌تواند سرطان مثانه را با حساسیت ۹۵٪ و ویژگی ۹۰٪ شناسایی کند. این روش در تشخیص localized bladder cance عملکرد بهتری از بررسی DNA توموری در ادرار داشته است.

این روش‌همچنین توانسته تا بیماری باقیمانده حداقلی (Minimal Residual Disease) را با حساسیت بالا شناسایی کند و بین پاسخ مولکولی کامل پس از جراحی و پاسخ مولکولی کامل پس از تزریق داخل مثانه‌ای واکسن ب‌ث‌ژ (BCG) تمایز قائل شود.

پژوهشگران همچنین با بررسی نمونه‌های پیش از درمان در ۱۱۴ بیمار، نشانگر زیستی‌ای توسعه داده‌اند که احتمال پاسخ به BCG در مقایسه با شیمی‌درمانی را با دقت تشخیصی بالایی تفکیک می‌کند: سطح زیر منحنی ROC برای این نشانگر ۰/۹۳ بوده و نتایج آن با خطر عود بیماری نیز به شدت مرتبط بوده است.

با وجود این نتایج امیدوارکننده، برای مشخص شدن کاربرد بالینی این روش، انجام مطالعات آینده‌نگر بیشتری ضروری است.

مطالعه در دانشگاه استنفورد انجام شده و تا جایی که من دیدم نام چند محقق ایرانی هم در آن دیده می‌شود.

@Scientometric

یکی از مقالات اصلی (Open-Label, phase III extension study) مربوط به واکسن آنفولانزای ایرانی با نام فلوگارد از شرکت Nivad Pharmed Salamat، که در سال 2024 منتشر شده بود (لینک)، حالا سلب اعتبار (Retract) شده است (لینک).

نویسنده مسئول مقاله، دکتر مصطفی قانعی، دبیر فعلی ستاد توسعه علوم و فناوری‌های زیست و سلول‌های بنیادی معاونت علمی ریاست جمهوری‌ است.

بر اساس اعلامیه سلب اعتبار (به صورت خلاصه): بررسی ناشر، ناسازگاری‌هایی میان مقاله و داده‌ها و فایل‌های تحلیل ارائه‌شده توسط نویسندگان وجود داشته است. در داده‌های مربوط به شرکت‌کنندگان، مقادیر غیرمنطقی یا ناممکنی برای سن، وزن و دمای بدن وجود داشته است، اما مستنداتی درباره نحوه اصلاح یا حذف این مقادیر ارائه نشده است. برای آمارهای مربوط به سن و شاخص توده بدنی از داده‌های ارائه‌شده، به‌طور کامل، امکان تکرار نتایج (reproducability ) وجود نداشته است. امکان تکرار پذیری برخی از فاصله‌های اطمینان مربوط به نتایج ایمنی‌زایی (seroconversion and seroprotection) نیز با روش آماری اعلام‌شده وجود نداشته است. تعداد عوارض جانبی و زمان‌بندی پیگیری‌ها در برخی قسمتها با داده‌های موجود تطابق نداشته است.
نویسندگان در پاسخ به نگرانی‌ها، توضیحات کتبی و یک فایل اکسل را ارائه کرده‌اند، اما مجموعه‌داده نهایی مورد استفاده در آنالیز، فایل‌ها و خروجی‌های آنالیز و مستندات مربوط به تصمیم‌های مرتبط با پاک‌سازی داده‌ها را ارائه نکرده‌اند. در نتیجه، امکان بررسی مستقل نتایج و رفع ناسازگاری‌ها فراهم نشده است.
سردبیر مجله اعلام کرده است که این مشکلات بر داده‌های زیربنایی مطالعه تأثیر می‌گذارند و نمی‌توان آن‌ها را با اصلاح چند مقدار یا جدول برطرف کرد. بنابراین، اعتماد خود را به قابلیت اطمینان نتایج و نتیجه‌گیری‌های مقاله از دست داده و تصمیم به پس‌گرفتن آن گرفته است.


توضیحات مفصل در این مورد را از اینجا بخوانید: لینک

@Scientometric

▫️توئیکینگ: خطرناک‌ترین نوعِ تقلب علمی

دانشگاه MIT به تازگی کتابی را منتشر کرده که نگاه جدیدی دارد به مقوله تقلب در پژوهش و بحران اعتبار علم. این کتاب را Thomas Plümper و Eric Neumayer نوشته‌اند:

The Credibility Crisis in Science: Tweakers, Fraudsters, and the Manipulation of Empirical Results

دو نوع تقلب در پژوهش وجود دارد که خیلی آشکار و واضح هستند و در غیراخلاقی بودن آنها شکی نیست. یکی داده‌سازی (Data Fabrication) است؛ یعنی ساختن داده‌هایی که اصلاً وجود ندارند و دیگری دستکاری داده‌ها (Data Manipulation)؛ یعنی داده وافعی وجود دارد ولی پژوهشگر آنها را تغییر می‌دهد تا نتیجه دلخواهش حاصل شود.

اما نویسندگان، Tweaking را نوع سوم و البته خطرناک‌ترین نوع تقلب می دانند. یک پژوهشگر در Tweaking، بدون اینکه که داده‌ها را بطور مستقیم تغییر دهد، می‌آید طراحی پژوهش یا مدل آماری را طوری تغییر می‌دهد که نتیجه دلخواهش بدست آید.

حذف داده‌های نامناسب، تغییر تعریف متغیرها، انتخاب زیرنمونه خاص، اضافه یا حذف متغیرهای کنترل، آزمودن مدل‌های متعدد و انتشار فقط نتایج معنادار، همگی می‌توانند نتیجه را تغییر دهند.

همچنین پژوهشگر ممکن است پس از مشاهده داده‌ها، فرضیه‌ای بسازد، اما در مقاله وانمود کند که فرضیه از ابتدا وجود داشته است؛ رفتاری که HARKing نام دارد (Hypothesizing After Results are Known). هدف اصلی معمولاً افزایش معنی‌داری آماری، بزرگ‌تر شدن اندازه اثر و تأیید فرضیه پژوهشگر است

پژوهشگران ممکن است برای کسب منافع شخصی مانند چاپ مقاله بیشتر، چاپ در مجلات معتبرتر، افزایش استناد، گرفتن گرنت، ارتقای شغلی، افزایش حقوق و شهرت علمی دست به توئیک بزنند.

چرا توئیک خطرناک‌تر است؟
چون بسیار رایج‌تر است، کشف آن بسیار دشوار است، معمولاً مجازاتی ندارد و ظاهر آن کاملاً علمی است. به همین دلیل نویسندگان معتقدند: بزرگ‌ترین تهدید برای اعتبار علم، توئیک است؛ نه داده‌سازی.

تعریف تقلب علمی از نگاهی دیگر
نویسندگان تعریف دیگری از تقلب علمی ارائه می‌دهند که متفاوت از تعاریف موجود است:

تقلب علمی یعنی هر گونه دستکاری عمدی نتایج آماری برای کسب منفعت پژوهشگر. بنابراین معیار اصلی قصد است، نه نوع روش.


عناوین بخش‌ها و فصول کامل https://my.uupload.ir/dl/ODwQ0Mn7 در ادامه آمده است. بخش سوم کتاب، در خصوص مقابله با تقلب است که راهکارهای مفیدی را ارائه کرده است.

راه‌حل محوری نویسندگان، شفافیت است: انتشار داده خام، کد تحلیل، روش‌ها و تمام تصمیم‌های پژوهشی. هر پژوهش باید از سه جهت ارزیابی شود: بازتولیدپذیری با همان داده و کد (Reproducibility)، تکرارپذیری با داده‌های جدید (Replicability)، و استحکام (Robustness Test) در برابر تغییرات منطقی مدل.

بخش اول: آیا علم دچار بحران شده است؟
۱. سلامت پژوهش (Scientific Integrity) و نارضایتی‌های پیرامون آن
۲. انگیزه‌های متقلبان
۳. نوکِ نوکِ کوه یخ
۴. عوامل کشف تخلف

بخش دوم: درجات آزادی پژوهشگر (Researcher Degrees of Freedom)
۵. توئیکینگ در تحلیل داده‌های مشاهده‌ای
۶. توئیکینگ در طرح‌های پژوهش تجربی
۷. توئیکینگ در مدل‌های علّی

بخش سوم: مقابله با تقلب
۸. سیاست‌های بازدارندگی
۹. برنامه‌های پیشگیری
۱۰. راهبردهای کشف
۱۱. دو گام به پیش
۱۲. و یک گام به عقب

#research_ethics
#research_misconduct
#book

🆔 https://t.me/irevidence

💢نوشیدن ۵ فنجان قهوه، دوست یا دشمن قلب؟ پاسخ تازه انجمن قلب آمریکا به یک بحث قدیمی

یک بررسی جامع جدید اعلام می‌کند مصرف روزانه تا پنج فنجان قهوه برای بیشتر بزرگسالان بی‌خطر است و حتی ممکن است فوایدی هم داشته باشد.

انجمن قلب آمریکا (AHA)با صدور یک بیانیه علمی تازه اعلام کرد که نوشیدن حداکثر پنج فنجان قهوه در روز برای بیشتر بزرگسالان بی‌خطر است و مصرف منظم آن ممکن است خطر سکته مغزی، دیابت و نارسایی قلبی را کاهش دهد.

این گزارش رسمی که روز دوشنبه در نشریه علمی Circulation منتشر شد، به سال‌ها توصیه‌های متناقض درباره تاثیر کافئین بر سلامت قلب می‌پردازد.

با این حال، این نتایج تنها درباره قهوه فیلترشده با فیلتر کاغذی یا قهوه فوری صدق می‌کند و شامل انواع دیگر قهوه نمی‌شود.

پزشکان در چند ده سال اخیر اغلب به افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی توصیه می‌کردند از مصرف مواد محرک خودداری کنند. اما این مرور جامع، با تفکیک قائل شدن میان قهوه طبیعی و کافئین مصنوعی، تغییر مهمی در این رویکرد ایجاد کرده است.

در گذشته، توصیه‌های پزشکی بیشتر بر اساس مطالعاتی با شواهد ضعیف‌تر بود، اما کارشناسان انجمن قلب آمریکا در بررسی جدید خود نتایج تحقیقات بالینی تازه را هم بررسی کردند.

این تحقیقات نشان می‌دهد حتی بیمارانی که برای درمان نامنظمی ضربان قلب تحت عمل قرار گرفته‌اند، با نوشیدن روزانه قهوه ممکن است ۳۹ درصد کمتر در معرض بازگشت این مشکل قرار بگیرند.

مصرف منظم قهوه همچنین با کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ نیز مرتبط دانسته شده است.

با این حال، انجمن قلب آمریکا هشدار می‌دهد که روش تهیه روزانه قهوه می‌تواند به‌طور چشمگیری بر این فواید احتمالی سلامت تأثیر بگذارد. این ارتباط‌های مفید برای سلامت قلب، تنها در مورد قهوه فیلترشده با فیلتر کاغذی یا قهوه فوری صدق می‌کند.

قهوه‌های بدون فیلتر، از جمله قهوه تهیه‌شده با فرنچ‌پرس، اسپرسو یا قهوه ترک، ترکیب طبیعی‌ای به نام کافستول را در خود حفظ می‌کنند. این ماده سطح لیپوپروتئین با چگالی پایین (LDL) یا همان «کلسترول بد» را افزایش می‌دهد. کلسترول بد با گذشت زمان می‌تواند باعث گرفتگی رگ‌ها شود.

نکته مهم این است که این ارتباط‌های مثبت با سلامت قلب، شامل محصولات حاوی کافئین مصنوعی با غلظت بالا مانند نوشیدنی‌های انرژی‌زا، شات‌های کافئین و قرص‌های کافئین نمی‌شود. انجمن قلب آمریکا تأکید می‌کند که نوشیدنی‌های انرژی‌زای پرکافئین به‌طور مداوم با آسیب‌های قلبی‌عروقی مرتبط بوده‌اند. این محصولات با افزایش ناگهانی فشار خون و بروز حملات حاد بی‌نظمی ریتم قلب، حتی در افراد سالم، ارتباط دارند.

نوشیدنی‌های انرژی‌زا می‌توانند آسیب‌های قابل‌توجهی به سلامت قلب و عروق وارد کنند. مصرف زیاد این نوشیدنی‌ها می‌تواند باعث بروز اختلالات خطرناک ریتم قلب و حتی ایست قلبی شود.

مانند بسیاری از خوراکی‌ها، اعتدال اصل اساسی است و اگر به قهوه خامه، شکر، شیرین‌کننده‌ها، شربت‌های طعم‌دهنده یا افزودنی‌های پرکالری اضافه کنید، بسیاری از فواید احتمالی آن از بین می‌رود.

در نهایت باید گفت که میزان ایده‌آل مصرف کافئین برای هر فرد تا حد زیادی تحت تأثیر عوامل ژنتیکی او قرار دارد. تفاوت‌های ارثی در ژن یک آنزیم کبدی به نام CYP1A2 تعیین می‌کند که بدن با چه سرعتی مواد محرک را متابولیزه می‌کند. در حالی که برخی افراد به‌راحتی می‌توانند ۴۰۰ میلی‌گرم کافئین، یعنی حدود سه تا پنج فنجان قهوه، را دفع کنند، برخی دیگر ممکن است با مقدار بسیار کمتری کافئین نیز دچار اختلال خواب و افزایش ناگهانی فشار خون شوند.

پزشکان همچنان هشدار می‌دهند افرادی که به بیماری قلبی زمینه‌ای مبتلا هستند یا خطر ابتلا به بیماری قلبی یا سکته مغزی در آن‌ها وجود دارد، باید درباره میزان ایمن مصرف قهوه یا کافئین با پزشک خود مشورت کنند.

https://www.sciencealert.com/new-review-from-american-heart-association-reveals-the-optimal-daily-cups-of-coffee-for-your-health

🆔 https://t.me/ScientificDialectics

▫️آیا هوش مصنوعی انتشار مقالات علمی را کندتر، بدتر و گران‌تر کرده است؟

جواب پروفسور Herbert Holden Thorp- سردبیر ارشد کل مجلات گروه Science- به سوال فوق، مثبت است. وی در https://www.science.org/doi/10.1126/science.aek5570 (Vol 393, Issue 6808) سعی کرده به این موضوع بپردازد که خلاصه‌ای از آن را در ادامه می‌خوانید:

دنیل گولدین (Daniel Goldin) مدیر ناسا در دهه 1990 گفته بود: هدف پیشرفت فناوری این است که محصولات را "سریع‌تر، بهتر و ارزان‌تر" (Faster, Better, Cheaper) کند.

طرفداران AI نیز همین وعده را می‌دهند؛ اینکه AI، کار پژوهش و انتشار علم را سریع‌تر، بهتر و ارزان‌تر خواهد کرد و انسان‌ها را از بخش زیادی از کارهای تکراری و زمان‌بر رها می‌کند. اما در حوزه انتشار مقالات علمی، واقعیت فعلی تقریباً عکس این وعده است.

‏AI می‌تواند مقاله بنویسد، داده‌ها را تحلیل کند و حتی در طراحی پژوهش کمک کند، ولی اشتباهات زیادی هم تولید می‌کند؛ مثل: ساختن رفرنس‌های جعلی، نتیجه‌گیری‌های نادرست، استدلال ضعیف و حتی رفتارهایی شبیه تخلف پژوهشی، مثل انتخاب گزینشی داده‌ها یا دستکاری تحلیل‌ها برای رسیدن به نتیجه دلخواه.

چون این خطاها زیاد شده‌اند، ناشران و داوران باید زمان بیشتری صرف بررسی مقاله‌ها کنند. یعنی: مقاله‌های بیشتری ارسال می‌شود، اما بررسی هر مقاله سخت‌تر و طولانی‌تر شده است و بنابراین هزینه انتشار علمی بالا می‌رود و فرآیند کندتر می‌شود.

حتی ابزارهای AI برای تشخیص خطا هم کافی نیستند. ممکن است رفرنس‌های جعلی را پیدا کنند یا سرقت علمی و دستکاری تصویر را تشخیص دهند، اما خودشان هم اشتباه می‌کنند و گاهی مقاله سالم را به اشتباه مشکوک اعلام می‌کنند. بنابراین در نهایت باز هم یک انسان مجبور است همه‌چیز را بررسی کند.

اگر جامعه علمی این وضعیت را مدیریت نکند: پژوهش‌های معتبر دیرتر منتشر می‌شوند، اطلاعات جعلی و بی‌کیفیت بیشتر وارد متون علمی می‌شود و در نتیجه اعتماد به علم کاهش پیدا می‌کند. در این فرایند، شرکت‌های سازنده AI سود می‌برند، اما هزینه اضافی بر دوش پژوهشگران، داوران و ناشران می‌افتد.

البته که AI دستاوردهای بزرگی داشته است؛ مثلاً در پیش‌بینی ساختار پروتئین‌ها و کشف مواد جدید تحول ایجاد کرده است و حرف این نیست که AI بی‌فایده است، بلکه این است که در فرآیند انتشار مقالات علمی، استفاده گسترده از AI در وضعیت فعلی، بار کاری انسان‌ها را نه تنها کاهش نداده، بلکه حتی آن را افزایش هم داده است.

خلاصه اینکه هوش مصنوعی در پژوهش می‌تواند بسیار مفید باشد، اما در نگارش و انتشار مقالات علمی هنوز هزینه نظارت انسانی آن‌قدر بالاست که وعده سریع‌تر، بهتر و ارزان‌تر را محقق نکرده است.

#AI
#publishing
#Science

🆔 https://t.me/irevidence

❖ انتخاب گزینشی (Cherry-picking)

گاهی وقتها یک نفر برای دفاع از یک ادعا فقط یک یا دو مقاله میفرستد. مقاله را که باز میکنید ظاهرا همه چیز هم درست به نظر میرسد. نتیجه همان است که نقل شده، ژورنال هم معتبر است، نویسندگان هم شناخته‌ شده‌اند. همینجا معمولا بحث تمام میشود. درصورتی که از نگاه پژوهشی، تازه اولین سوال شکل میگیرد.
خود آن مقاله چطور انتخاب شده است؟
اگر به جای آن، پنجاه مقاله‌ی دیگر هم درباره‌ی همان موضوع وجود داشته باشد چه؟ اگر از میان همه‌ی آنها فقط همان مطالعه‌ای انتخاب شده باشد که با ادعای مورد نظر سازگار است دیگر مسئله کیفیت آن مقاله نیست. مسئله نحوه‌ی انتخاب آن است. به همین علت هم اصطلاح Cherry-picking سالهاست وارد ادبیات روش‌شناسی پژوهش شده است. این‌ کار هم ممکن است اغلب ناخودآگاه انجام شود و فرد واقعا فکر میکند بررسی کرده است.

یک مورد دیگر هم این است که خود مقاله هم همیشه یکدست نیست. بخش Results دادهها را نشان میدهد اما Discussion محل تفسیر همان داده‌هاست. این دو همیشه هم‌وزن نیستند. خیلی وقتها داده‌ها محتاط‌اند ولی تفسیر گسترده‌تر نوشته شده است. اگر فقط چند جمله از Discussion جدا شوند ممکن است خواننده تصور کند خود داده‌ها همان نتیجه را تایید کرده‌اند.

موارد دیگر هم وجود دارد. گزارشهای موردی(Case Report) گاهی به عنوان شواهد قطعی مطرح میشوند درحالی که که اساسا برای چنین کاری نوشته نشده‌اند. یا مطالعه‌ای با حجم نمونه‌ی محدود، بدون اشاره به محدودیتهایش نقل میشود. یا هشت مطالعه‌ای که نتیجه‌ی دیگری داشته‌اند کنار گذاشته میشوند و فقط همان مطالعه‌ی نهم دیده میشود. هیچکدام از اینها الزاما به معنای خطای علمی نیستند ولی کنار هم میتوانند تصویری بسازند که با مجموعه‌ی واقعی شواهد فاصله‌ی قابل توجهی دارد.

به همین علت در پژوهش معمولا سوال اصلی این نیست که آیا برای این ادعا مقاله‌ای وجود دارد؟ چون تقریبا برای هر ادعایی میشود مقاله‌ای پیدا کرد. سوال اصلی این است که مجموعه‌ی شواهد چه میگوید؟ به همین دلیل هم مرورهای نظام‌مند (Systematic Review) و متاآنالیزها معمولا ارزش استنادی بیشتری از یک مطالعه‌ی منفرد دارند. آنها قرار نیست یک مقاله را انتخاب کنند؛ قرار است تقریبا همه‌ی مقاله‌های مرتبط را کنار هم ببینند. هرچند همینها هم مصون از خطا نیستند.

احتمالا مهمترین تفاوت میان خواندن یک مقاله و خواندن ادبیات یک موضوع همین باشد. مقاله، واحد تولید دانش است. و قضاوت علمی معمولا بر اساس یکی از آنها شکل نمیگیرد، بر پایه‌ی کنار هم قرار گرفتن تعداد زیادی از همین واحدها شکل میگیرد.

-A.RANJBAR

به مناسبت روز ملی طب ایرانی!

همیشه وقتی صحبت از طب سنتی (ایرانی، چینی و …) می‌شود، یکی از موارد مطرح شده برای دفاع از آن این است که این روش‌ها مورد تایید سازمان جهانی بهداشت (WHO) هستند. سرمقاله اخیر مجله BMJ با عنوان:

تلاش گمراه‌کننده سازمان جهانی بهداشت برای ترویج طب مکمل و جایگزین (Complementary and Alternative Medicine)

به این موضوع مهم پرداخته است ( https://doi.org/10.1136/bmj-2026-100062). من در اینجا بیشتر قسمت های این مقاله را قرار می‌دهم. اما جان کلام این است که منشا یک دارو، واکسن یا هر مداخله درمانی، معیار قضاوت درباره ارزش آن نیست. آنچه اهمیت دارد، اثبات ایمنی و اثربخشی آن با استفاده از بهترین و کامل ترین ابزار علمی موجود یعنی کارآزمایی‌های بالینی است.


در دسامبر ۲۰۲۵، یک بیانیه چندجانبه، استراتژی طب سنتی سازمان جهانی بهداشت برای سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۴، را با هدف دسترسی همگانی به طب سنتی ایمن و اثربخش تاییدد کرد. این طرح، ادغام طب مکمل و جایگزین در سیستم‌های بهداشتی ملی و پوشش همگانی سلامت از طریق تقویت شواهد و مستندات علمی، سخت‌گیرانه‌تر کردن مقررات مربوط به ایمن بودن، گسترش نیروی کار و ایجاد یک کتابخانه جهانی از دانش طب سنتی را پیشنهاد می‌کند.

با وجود این ادعا که شواهد علمی باید پیش از ادغام (در سیستم درمانی) وجود داشته باشند، این استراتژی به کشورهای عضو اجازه می‌دهد تا طب مکمل و جایگزین را پیش از وجود داده‌های استاندارد درباره اثربخشی و ایمنی عمومی، تامین مالی و ادغام کنند. امری که از نظر اخلاقی و روش‌شناختی غیرقابل دفاع است.

پذیرش برخی مداخله‌های طب مکمل و جایگزین در بسیاری از نقاط، از جمله در برخی کشورهای آفریقایی، چین و ‌ هند، بیشتر ناشی از ملاحظات و انگیزه های سیاسی، ملی‌گرایی یا جنبش‌های استعمارزدایی (بعنی مثلا کاهش سلطه الگوهای غربی و تقویت دانش بومی) است تا شواهد علمی.

علاوه بر این، استراتژی سازمان جهانی بهداشت با فلسفه‌های غیرعلمی رودلف اشتاینر درباره طب آنتروپوزوفیک‌ شکل گرفته و توسط هند و چین، که منافع اقتصادی و سیاسی در ترویج طب مکمل و جایگزین دارند، تامین مالیی شده است

ادغام طب مکمل و جایگزین در مراقبت‌های بهداشتی استاندارد در حال حاضر از سرعت تولید شواهد علمی پیشی گرفته است

تعاریف سازمان جهانی بهداشت خطر مشروعیت بخشیدن به اقدامات اثبات‌نشده از دوران پیش از علم را به همراه دارد. این استراتژی، طب تلفیقی یا integrative medicine را به عنوان ترکیبی مبتنی بر شواهد، از اقدامات زیست‌پزشکی و سنتی یا مکمل تعریف می‌کند، بدون اینکه استاندارد شواهد مورد نیاز را مشخص کند.

این استراتژی ادعا می‌کند که پایگاه پژوهشیِ رو به رشد (مثل تعداد مقالات)، نویدبخش بودن طب مکمل و جایگزین را نشان می‌دهد، بدون اینکه کیفیت این شواهد را مشخص کند.

زبان مبهم، خطر بهره‌برداری تجاری از طب مکمل و جایگزین را به همراه دارد. اعتماد عمومی به طب مکمل و جایگزین به طور مداوم با آسیب‌پذیری در برابر اطلاعات نادرست و تردید در مورد واکسن مرتبط بوده است.

این ادبیات و زبانِ تایید شده توسط سازمان جهانی بهداشت می‌تواند توسط پزشکان طب مکمل و جایگزین و اینفلوئنسرهای حوزه سلامت برای
سوءاستفاده از اعتبار علمی و تبلیغ مداخله‌های اثبات‌نشده با ظاهری علمی (scienceploitation) به کار گرفته شود، اقدامی که بی‌اعتمادی به علم را تشدید می‌کند.

کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی‌شده و کنترل‌شده، مصداق ظلم استعماری نیستند. بلکه ابزاری برای تمایز مداخلات موثر از مداخلات غیر موثر هستند. برای مثال، آرتمیسینین که در ابتدا به‌عنوان یک درمان سنتی مورد استفاده قرار می‌گرفت، نه صرفا به دلیل سابقه سنتی آن، بلکه پس از ارزیابی علمی به درمان استاندارد مالاریا تبدیل شد.


استراتژی سازمان جهانی بهداشت تفاوت کافی میان طب مکمل و جایگزین به عنوان دانش سنتی برای ایجاد فرضیه با دانش تایید شده‌ای که آماده ادغام در سیستم درمانی است، قائل نمی‌شود

پیام‌رسانی سازمان جهانی بهداشت باید بدون ابهام باشد و با اجماع علمی همسو بماند. استراتژی ایده‌آل برای طب مکمل و جایگزین باید اثربخشی و پایش دارویی برای سنجش عوارض دارویی، را الزامی کند.

طب مکمل و جایگزین گزینه درمانی غالب برای میلیاردها انسان بومی، روستایی و محروم است، که این امر احتمالا نشان‌دهنده دسترسی محدود به مراقبت‌های مبتنی بر شواهد است تا یک انتخاب آگاهانه. پاسخ اخلاقی، تایید بی‌چون‌وچرای طب مکمل و جایگزین نیست، بلکه گسترش دسترسی صرفا به مداخله‌هایی است که یا موشکافی علمی استاندارد به عنوان روش‌های موثر و ایمن شناخته می‌شوند. بیماران در هر کجای دنیا شایسته چیزی کمتر از این نیستند

متوجه شدم امروز، روز ملی طب ایرانی است! متاسفانه وزارت بهداشت، مروج نظریات منسوخی مثل مزاج و اخلاط است و چقدر برای این موضوع که بازی با جان و سلامت مردم است، هزینه می‌شود.
یادآوری صحبت‌های دکتر آرامش و محمدپور در این رابطه خالی از لطف نیست! (لینک 👇🏻)

❌ ادعای شاخ‌دار دکتر کلانتر معتمدی درباره رابطه واکسن فایزر با نازایی و عقیم شدن زنان 🔹محمدرضا کلانتر معتمدی، دبیر فرهنگستان علوم پزشکی، در یک برنامه تلویزیونی گفته است: «بعد از ۸ ماه مشخص شد واکسن فایزر حاوی همان ماده‌ای است که در واکسن ابولا بود و دختران…