میراث‌نگاشت‌ ایرانی

بزرگ‌ترین موقوفات ایران

بی‌شک بزرگترین موقوفات تاریخ ایران مربوط به حضرت امام رضا(ع) است که در سراسر ایران، آثار و تأثیرات شگرف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی آن بر احدی پوشیده نیست. بخش زیادی از این موقوفات مربوط است به کتابخانه ها، کتب نفیس خطی و مدارس علمیه. موقوفات مرحوم حاج حسین آقا ملک یکی از آنهاست که گویا بزرگترین موقوفه شخصی در تاریخ ایران باشد که کتابخانه، موزه و اموال و املاک بسیاری را وقف امام رضا-علیه الصلوة و السلام- کرده است. نفایس خطی این کتابخانه در میان کتب خطی ایران بسیار نفیس است و گویای درک و شناخت و معرفت آن رادمرد تاریخ فرهنگ ایران در انتخاب و خرید این آثار است. قطعاً تمام پژوهشگرانی که از کتابخانه او استفاده کرده و نسخ خطی کتابخانه او را تحقیق، تصحیح و منتشر کرده اند، یاد او را گرامی می دارند و بر او- در هرجای دنیا که باشند- درود می فرستند. «نام نیکی گر بماند ز آدمی / به کزو ماند سرای زرنگار» یکی دیگر از موقوفات علمی فرهنگی در دوره قاجار، موقوفه مدرسه سپهسالار{مطهری} بود که امین الدوله محمد حسین خان سردار اصفهان در سال ۱۲۹۶ تأسیس کرد. کتابخانه این مدرسه علمیه خصوصاً بخش خطی آن نیز از کتب بسیار نفیسی برخوردار است که نام و یاد بانیان و متولیان این موقوفه کریمه را ماندگار ساخته است. در ۷۰-۸۰ سال اخیرهم، موقوفات محمود افشار خدمات فرهنگی و آموزشی بسیاری به فرهنگ ایران، آموزش زبان فارسی، گسترش پژوهشهای ایران شناسی و انتشار کتب ایران شناسی کرده است که زیر نظر مرحوم ایرج افشار منتشر می شد. حتی در خارج از ایران نیز موقوفاتی از جمله اوقاف گیپ برای انتشار کتب فارسی ایجاد شد. در سال ۱۹۰۲ میلادی، جین گیپ به یادبود مرگ ناگهانی پسرش ایلایاس، اموال خود را وقف تولید آثار علمی به سه زبان فارسی، عربی و ترکی کرد. در آن زمان که مرحوم علامه قزوینی در انگلیس بود کتابهایی از جمله دو کتاب چهار مقاله عروضی سمرقندی و تاریخ جهانگشای جوینی را توسط اوقاف گیپ به چاپ رساند. طبعاً اینها مشت نمونه خرواری است که به ذکر آنها برای آگاهی و اطلاع رسانی وتشویق علاقه مندان به توسعه و ترویج فرهنگ اسلامی ایران و کمک به انتشار آثار علمی بسنده شد. یاد زنده یاد استاد ایرج افشار بخیر که همیشه اسباب امور خیر فرهنگی را فراهم می کردند. دانشگاه اوساکا تصمیم به برگزاری پنج همایش تخصصی در باره ایران، تشیع و تمدن اسلامی گرفته بود. راهنمای اصلی برنامه ها در انتخاب و تعیین موضوع و سخنرانان، ایشان بودند. البته دکتر رجب زاده هم که بیش از سی سال است در آنجا به تدریس زبان فارسی و مطالعات ایرانشناسی اشتغال دارد، مشوق ژاپنی ها برای برپایی این کنفرانس بود. برنامه بازدید از دو شهر تاریخی کیوتو و نارا بخش سیاحتی این همایش بود. آنچه بیش از همه توجه مرا در هنگام بازدید از معبد نارا به خود جلب کرد، قسمتی بود که اختصاص یافته بود به جایگاهی برای زنده نگه داشتن یاد واقفان و بانیان و حامیان امور خیر در تمام زمینه ها، از وقف به معبد گرفته تا کارهای فرهنگی، خدماتی، آموزشی و درمانی و غیرو. دهها هزار تابلو کوچک که هر رهگذری شیفته این نوع قدردانی از افراد خیر می شود. در هر جای دنیا از مراکز علمی و ادبی و دانشگاهی گرفته تا موزه ها و مؤسسات انتشاراتی و غیرو که گذری کنیم، اثری و ردّ پایی از بزرگان فرهنگ ایران و بانیان و خادمان کتب و نسخ خطی و آثار موزه ای به چشم می بینیم. آیة الله مرعشی نجفی، حجة الاسلام وزیری (یزد)، سپهسالار (مطهری)، حاج حسین آقا ملک و دهها فرهنگ دوست فرهیخته ای که منشأ امور خیر در وقف کتاب و کتابخانه شده اند و هزاران محقق و دانشجو از رهگذر نیت و عمل پسندیده ایشان به سطوح عالیه علمی و ادبی نائل گشته اند. ساخت تندیس این بزرگان توسط متولیان امور وقف و شهرداریها در فضایی که زیبنده جایگاه و شأن آنان باشد، کوچکترین کاری است که می توان برای معرفی و ارج‌گذاری به خدمات اینان صورت داد. چه با این اقدام، هم یاد آنان گرامی داشته می شود و هم نسل امروز با بانیان و خادمان فرهنگ مکتوب آشنا می شوند و هم محتمل است بسیاری از دوستداران فرهنگ ایران، به انجام کارهای مشابه در امور خیر فرهنگی و کمک به نشر آثار علمی تشویق شوند.

دکتر اکبر ایرانی - آبان ۱۳۹۱
مدیرعامل موسسه میراث مکتوب

دیگر یادداشت‌های دکتر ایرانی را می‌توانید در کانال ایشان، به نشانی زیر با عنوان میراث‌نگاشت ایرانی بخوانید:

🧾 کانال میراث‌نگاشت ایرانی:
https://t.me/Mirasmaktoob_Irani

📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب:
https://t.me/mirasmaktoob

📍 یوتیوب میراث مکتوب:
http://youtube.com/@mirasmaktoob9444

مختصری در شرح حال ابن کمونه

در ابتدای اين نشست، دكتر اكبر ايراني مديرعامل موسسه پژوهشی ميراث مكتوب به معروف‌ترين اثر ابن كمونه كه شرحي است بر تلويحات شهاب الدين سهروردي موسوم به التنقيحات في الشرح تلويحات در منطق و طبيعيات و اندكي الاهيات، اشاره كرد و گفت: در تاريخ حكمت و فلسفه اسلامي نام دو فيلسوف كه بيش از همه در مسايل كلامي و فلسفي تشكيك و طرح شبهه كرده اند، به چشم ميخورد. نخست امام فخر رازي معروف به امام‌المشككين و ديگری سعد بن منصور بن كمونه، متوفی ششصد و هشتاد و سه هجري قمري كه شبهه ابن كمونه حتي در بين عوام مردم هم در مسايل لاينحل، به ضرب‌المثلي تبديل شده است. شبهه استفهام و شهره جزر أصم، دو شبهه، معروف اوست كه پس از او، فلاسفه بزرگ اسلامي چون دوانی و خدری، ميرداماد و ملاصدرا، سبزواري و ديگران به اين شبهه ها، پاسخ گفتند، البته بعضی از اين شبهه ها، در فروض انديشه‌های ابن سينا ديده شده كه ايشان طرح كردند و بعد برخي از اين شبهه‌ها رو هم خودشان پاسخ گفتند.

برای تماشای کامل این نشست‌
به یوتیوب میراث مکتوب مراجعه کنید

📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب:
https://t.me/mirasmaktoob

🛍 فروشگاه میراث مکتوب:
🌐 https://mirasmaktoob.net/

📱 تلگرام میراث‌نگاشت ایرانی:
https://t.me/Mirasmaktoob_Irani

تخریب آثار فرهنگی جنایت جنگی است
(بخش دوم و نهایی)

به اعتراف خودشان القاعده و داعش را ساختند تا هم این منطقه مدام در آشوب و کشمکش باشد و هم حضور خود را برای غارت ثروت‌های زمینی و زیرزمینی منطقۀ خلیج فارس توجیه کنند. داعش خودساخته را مأمور به آشوب کشیدن و ناامن کردن و نابودی مراکز فرهنگی و تاریخی نمودند. تنها در شهر موصل هشت هزار نسخۀ خطی را به آتش کشیدند. آثار تاریخی و باستانی را که از مواریث بشری است، و یونسکو برای حفظ و نگهداری و مرمت آنها قوانین فوق الذکر را وضع کرده، آسیب زدند. موزۀ نینوا و شهر تاریخی نمرود و هترا و … در عراق را چون اسکندر مقدونی و مغول ویران کردند. القاعده و طالبان را واداشتند تا بر نای نی‌انبان آتش تفرقه و فتنه در افغانستان بدمد و دستشان را باز گذاشتند تا بامیان و مجسمه‌های بودا و … را با سلاح‌های امریکایی گلوله باران کنند.بدون تردید، عظمت ایران همیشه چون خار در چشم ناظران و مستعمران غربی بوده است. حتی برخی از ایران‌شناسان بنام، تاب نیاورده رشک‌ورزی تاریخی خود را برملا کرده‌اند. جیمز دار مستتر فرانسوی که تخصص در گویش‌های ایرانی و به ویژه بلوچی داشت در کتاب «نظری به تاریخ ایران» دربارۀ تاریخ ایران باستان چنین می‌گوید: «تصور کنید اگر در جنگ ایران و یونان، ایرانیان وحشی پیروز می‌شدند، سرنوشت تمدن بشری چه می‌شد». پرواضح و معلوم است که اکنون سرنوشت بشری چگونه به دست بدفرجامی چون ترامپ و اروپائیان بدعهد حامی او، به نفع بشریت تغییر کرده و دنیا را پر از صلح و آرامش ساخته است!فرهنگ ایرانی برآمده از همان تاریخ هخامنشی و کورش و تربیت‌یافتگان دانشمندانی چون ابن سینا و ابوریحان بیرونی و رازی و خواجۀ طوسی و حافظ و فردوسی است. ممکن است با تیر و ترقه‌تان چندشاخ و برگ را زخمی کنید، اما شکوه تمدن ایران اسلامی همچنان خاری در چشمانتان خواهد ماند. به قول اقبال لاهوری:

گمان مبر که به پایان رسید کار مغان
هزار بادۀ ناخورده در رگ تاک است  

دکتر اکبر ایرانی - دی‌ماه ۱۳۹۸
مدیرعامل موسسه میراث مکتوب

دیگر یادداشت‌های دکتر ایرانی را می‌توانید در کانال ایشان، به نشانی زیر با عنوان میراث‌نگاشت ایرانی بخوانید:

🧾 کانال میراث‌نگاشت ایرانی:
https://t.me/Mirasmaktoob_Irani

📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب:
https://t.me/mirasmaktoob

📍 یوتیوب میراث مکتوب:
http://youtube.com/@mirasmaktoob9444

تخریب آثار فرهنگی جنایت جنگی است
(بخش نخست)

دکتر اکبر ایرانی، مدیرعامل مؤسسۀ پژوهشی میراث مکتوب (هفت سال پیش در دی‌ماه ۱۳۹۸) در پی تهدید رئیس جمهور آمریکا به حمله به مراکز فرهنگی ایران، در یادداشتی به سابقۀ خوی استکباری و فرصت‌طلبانۀ غرب در مواجهه با فرهنگ شرق و به طور خاص میراث فرهنگی و تمدنی ایران، پرداخته است که آن را در ادامه می‌خوانید.

رئیس جمهور امریکا این روزها ذات و مافی الضمیر خود را برملا کرد و اعلان نمود که قصد تخریب مراکز حیاتی و فرهنگی ایران را دارد. تهدید ترامپ مبنی بر هدف قراردادن ۵۲ مکان در ایران از جمله مکان‌های مهم برای فرهنگ ایرانی، نقض آشکار كنوانسيون يونسكو مصوب ۱۴ می ۱۹۵۴ در لاهه، مبنی بر حـمایت از اموال فرهنگی حين منازعات مسلحانه، و پروتکل ۱ کنوانسیون ژنو، مـصوب ۱۲ آگوست ۱۹۴۹، است. تخریب اموال فرهنگی به عنوان بخشی از میراث مشترك بشری‌، جنایت عليه بشريت محسوب می‌شود.نیز بر اساس قطعنامۀ ۲۳۴۷ شورای امنیت، صادره در ۲۴ مارس ۲۰۱۷، و با توجه به رأی دادگاه بین‌المللی کیفری در “جنایت جنگی” معرفی کردن “حملۀ عامدانه به ساختمان‌های مذهبی و بناهای تاریخی” و نيز “انجام حملات غیرقانونی علیه مکان‌ها و ساختمان‌های مرتبط با اهداف مذهبی، آموزشی، هنری، علمی یا خیریه‌ای، همچنین بناهای تاریخی” مصداق تهديد به “جنایت جنگی” است.سه قرن پیش از میلاد وقتی اسکندر مقدونی (گُجَسته) به ایران یورش برد، با کاخ آپادانا و بنای باشکوه تخت جمشید مواجه شد و با اینکه به او گفته بودند با قومی بربر و وحشی روبرو خواهی شد، عظمت و شکوه تمدنی بزرگ را در مقابل چشمان خود دید. از این رو برای نابود کردن آثار هنر و معماری شکوهمند ایرانی، تمام توش و توان خود را بکار بست؛ تخت جمشید را به آتش کشید و کتابخانۀ کاخ را به یغما برد و برای استادان خود از جمله ارسطو فرستاد و بسیاری از الواح و مکتوبات علمی را به دست شعله‌های آتش خشم و کینۀ خود سپرد. دکتر فتح الله مجتبایی در کتاب  «شهر زیبای افلاطون و شاهی آرمانی در ایران باستان» می‌نویسند: «به طور قطع افلاطون تحت تأثیر نظریۀ سیاسی در ایران باستان بوده است و برای غربی‌ها بسیار سخت است که باور کنند، منشأ فلسفه از جای دیگری، به خصوص از ایران و شرق، بوده است».بسیاری از علومی که بعدها در نهضت ترجمه در بیت الحکمۀ بغداد در اوائل قرن سوم، از زبان عبری و سانسکریت و یونانی به عربی ترجمه شد، چه بسا برگرفته از کتاب‌هایی بود که یونانیان از ایرانیان به غارت برده بودند.به هر روی آنچه از صخره و سنگ و سفال و کتیبه و… بجای ماند، غارتگران فرهنگی از امریکا و اروپا در سده‌های اخیر، برای غنی‌سازی و تزیین موزه‌های خود آنها را به لوور پاریس و موزه‌های بریتانیا و برلین و… منتقل کردند و بازار کسب و اعتبارتراشی خود را فزون نمودند.از کمی پیش از عصر صفوی، ایران‌شناسان و تاجران و باستان‌شناسان و مبلغان مسیحی و سفرای کشورهای اروپایی، هریک با دستورالعمل‌هایی، از هیچ کوششی برای غارت مواریث فرهنگی مشرق زمین دریغ نورزیدند و هزاران نسخۀ خطی و میراث مکتوب نفیس را به کتابخانه‌های خود گسیل داشتند. چه بسیار علومی را که به نام خود ثبت نکردند و اساساً نهضت ترجمۀ علوم مشرق زمین، از فارسی و عربی به لاتین موجب پیدایش رنسانس علمی در مغرب زمین شد؛ چنانکه بزرگان‌شان چون گوستاولبون به این نکته اعتراف کرده‌اند.این عظمت ایران در چشم استعمارگران همیشه چون خاری و در گلوی آنان همچون استخوانی بوده است. نفوذ فرهنگی ایران در شبه قارۀ هند را برنتافتند و زبان انگلیسی را غالب کردند. روس‌ها نیز رسم الخط فارسی و عربی را در کشورهای ماوراءالنهر با سیریلیک جایگزین نمودند و هر دو (روس و انگلیس) تمام تلاش خود را برای تجزیه و کوچک کردن ایران به خرج دادند. شهرهای شمالی را از خاک وطن جدا کردند و کشورهای جدید ساختند. حتی می‌رفت که سر این گربه در نقشۀ تاریخی ایران را با همراهی خودفروخته‌ای چون جعفر پیشه‌وری قطع کنند که بزرگمردی چون قوام السلطنه با زیرکی تمام دست روس‌ها را قطع کرد. اما هیچگاه دست از دسیسه برنداشتند و از هر مکر و حیله‌ای برای تجزیه این «مرز پر گوهر» دریغ نکردند. از طرح فدراتیو کردن کشور براساس قومیت‌ها گرفته تا تفرقه‌افکنی بین مذاهب شیعه و سنی که با همراهی نادانان و خودفروختگان داخلی اکنون آفت و بلای جان کشور شده است.

دکتر اکبر ایرانی

🧾 کانال میراث‌نگاشت ایرانی:
https://t.me/Mirasmaktoob_Irani

📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب:
https://t.me/mirasmaktoob

📍 یوتیوب میراث مکتوب:
http://youtube.com/@mirasmaktoob9444

🔻🔻گفتمان هویت ایرانی در موسسه پژوهشی میراث مکتوب

🔸 این قسمت: احیای میراث مشترک زبان فارسی در شبه قاره هند

موسسه پژوهشی میراث مکتوب از آغاز تاسیس، با چاپ و انتشار آثار زبان فارسی  حوزه تمدن فارسی‌زبانان، بر یکی از شاخص‌های هویتی، یعنی زبان فارسی تاکید داشته و پیوند ایران فرهنگی (کشورهای حوزه ماوراالنهر، شبه قاره هند و. ـ) را بر اساس این شاخص، در برنامه‌های فرهنگی و علمی خود گنجانده است.

در این ویدیو (۱۳۸۳) دکتر اکبر ایرانی، مدیر عامل موسسه پژوهشی میراث مکتوب از روند چاپ و انتشار آثار مهم زبان فارسی شبه قاره هند و ضرورت احیای میراث مشترک ایران و شبه قاره هند سخن می‌گوید.

دکتر اکبر ایرانی، مدیر عامل موسسه پژوهشی میراث مکتوب با ذکر اهمیت آثار فارسی در میراث ماورالنهر و شبه‌قاره هند اشاره می‌کند که برای حفظ زبان فارسی آن حوزه،طرح «احیای میراث مشترک ایران و شبه‌قاره هند»  در مرکز پژوهشی میراث مکتوب اجرا خواهد شد. در مرحله اول، ۲۰ عنوان از آثار برجسته فارسی نوشته‌شده یا ترجمه‌شده در شبه قاره شامل ترجمه از سانسکریت و آثار علمی از قرن پنجم تا یازدهم تحت نظر استادان متخصص بررسی می‌شود.

وی اظهار می‌کند که استاد نوشاهی، به‌عنوان سرپرست این مجموعه، آثار را معرفی و بر آن نظارت می‌کندـ تا پایان سال تعدادی از آثار بررسی‌شده و احتمالاً یکی دو عنوان به مرحله تحقیق و تصحیح می‌رسند و در سال آینده منتشر خواهند شد.

وی اذعان می‌دارد که استاد نوشاهی تاکنون بیش از ۳۷ اثر در حوزه تصحیح، نگارش و ترجمه به اردو و سایر زبان‌ها به چاپ رسانده‌اند.

ذکر این نکته ضروری است که تاکنون (۱۴٠۵) آثار بسیاری از میراث مشترک ایران و شبه قاره هند در موسسه پژوهشی میراث مکتوب به چاپ رسیده است.

📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب:
https://t.me/mirasmaktoob

🛍 فروشگاه میراث مکتوب:
🌐 https://mirasmaktoob.net/

📍 یوتیوب میراث مکتوب:
http://youtube.com/@mirasmaktoob9444

دریغ از سالهای درخشان

سال ۸۳ از درخشان‌ترین سال‌های حضور میراث مکتوب در محافل، همایش‌ها و رویدادهای ایران‌شناسی بود.‌ در آکسفورد در خدمت استاد باستانی پاریزی ساعتها با احسان یارشاطر و... گفت‌و‌گو کردیم. یادم هست فرمود: پس از انقلاب تأسیس سه بنیاد علمی قابل تحسین است. مرکز نشر دانشگاهی، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی و میراث مکتوب. به درخواست ایشان بعداً مدخل میراث مکتوب با ویراستاری دکتر محمود امیدسالار، در وب‌گاه ایرانیکا منتشر شد و ویرایش جدید آن توسط دکتر تورج دریایی روی سایت ایرانیکا قرار گرفت. در آکسفورد قرار فهرست‌نویسی نسخه‌های خطی اهدایی میناسیان به کتابخانه فردوسی کالج وادام دانشگاه آکسفورد گذاشته شد و ماهانه مبالغی برای این‌کار در نظر گرفتیم و خوشبختانه با کیفیت خوب این کار به دست دکتر میرانصاری فهرست‌نویسی و در میراث مکتوب منتشر شد. نمایشگاه کتاب‌های میراث مکتوب همواره با استقبال شایانی در آکسفورد و لندن مواجه می‌شد و در آن سفر قرار چاپ کتاب سلجوقنامه دکتر مورتن در لندن گذاشته شد و سال‌ها بعدا آن را منتشر کردیم. چقدر فرصت‌های طلایی بود شرکت در این همایش‌ها و چقدر بازتاب خوبی داشت که ایرانیان خارج کشور و ایران‌شناسان می‌دیدند میراث مکتوب این همه کتاب را منتشر کرده. در طول ۲۰ سال پیاپی حضور من در این رویدادهای علمی، هیچگاه با هزینه مؤسسه شرکت نکردم و حتی در یک سفر گرنت و کمک هزینه چاپ کتاب الیمینی را پرداخت کردند.

دکتر اکبر ایرانی
مدیرعامل موسسه میراث مکتوب

📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب:
https://t.me/mirasmaktoob

🛍 فروشگاه میراث مکتوب:
🌐 https://mirasmaktoob.net/

📍 یوتیوب میراث مکتوب:
http://youtube.com/@mirasmaktoob9444

نقد جدی؛
موثرترین راهکار کنترل کتاب‌سازی
گفت‌وگو با دکتر اکبر ایرانی - ۱۳۹۴
خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)
(دربارۀ راهکارهای کنترل کتابسازی)
{بخش سوم و نهایی}

اگر از تمرکز بر دانشگاه‌ها بگذریم، از نظر شما ناشران چه نقشی در کتابسازی حوزه تاریخ دارند؟

- به نظر من یکی از چند علت آسیب‌دیدگی نشر کشور مربوط به ناشران ماست. ناشری که کتابی را ندیده و به چاپخانه می‌فرستد، ناشر نیست بلکه کاسبی است که تنها به منابع مادی خود فکر می‌کند. بنابراین اگر ناشران، داورهایی را در هر رشته‌ای به صورت مجزا برای کتابی نداشته باشند، نتیجه این می‌شود که به طور مثال از یک ناشر کتابساز در نمایشگاه کتاب قدردانی شود. طبیعتا وقتی نگاه یک ناشر و یک موسسه علمی که از آن توقع می‌رود که آثار ارزشمندی را به چاپ برساند این باشد که آثار کم حجم و بی‌ارزشی را صرفا به دلیل منافع مادی به چاپ برساند و وزارت ارشاد هم دخالتی در آن ندارد کتابسازی هم روز به روز افزایش پیدا می‌کند. اگر از ناشران بگذریم موسسات علمی، پژوهشگاه‌ها و فرهنگستان‌ها در طول این سال‌ها کتاب‌هایی را به چاپ رساندند که متوجه مساله کتابسازی نیستند و باعث نازل شدن شأن آن موسسه و پژوهشگاه‌ها در جامعه علمی کشور شده‌اند. بنابراین برای حل این مسائل باید آئین‌نامه‌ای باشد که طبق آن، موسسات انتشاراتی و ناشران عمومی حداقل‌هایی را رعایت کنند. بدان معنی که هر کتابی که می‌خواهد به چاپ برسد به خود نویسنده گوشزد کنند که مبانی و قوانین خاصی را در تالیف یک اثر رعایت کنند. دوم این‌که هر کتابی که به چاپ رسید داوری در آن حوزه تخصصی، آن کتاب را مورد داوری قرار دهد و نام آن داور هم در کتاب درج شود و آن داور پاسخگوی تمام نقدهای آن کتاب باشد و این برعهده ناشر است که مبلغی را قبل از چاپ کتاب به آن داور بدهد تا این‌که وزارت ارشاد تشخیص دهد که آیا این کتاب قابل چاپ است یا خیر؟ از سوی دیگر وظیفه وزارت ارشاد آن است که به محتوای کتاب‌ها هم توجه وافری داشته باشد و این وظیفه بسیار خطیری است که تنها به چند کلمه و یا موضوع خاص ایرادی نیاورد.

به نظر شما، امروزه این‌گونه کتابسازی‌ها به چه دلیلی افزایش یافته است؟

- به نظر می‌رسد که پس از انقلاب به دلیل حجم بالای دانشگاه‌ها به ویژه در دوره‌های تحصیلات تکمیلی و عدم کنترل و بازرسی‌ها افزایش کتابسازی‌ها در دانشگاه از یک سو و از سوی دیگر در متن جامعه به علت استقبال افراد از آن بیشتر شده است. به ویژه در دوره قبل به علت حاکم‌شدن جریان پوپولیستی، این گونه کتابسازی‌ها افزایش پیدا کرد؛ چرا که دولتمردان ما در پی آن بودند که ببینند عوام مردم به چه مسایلی علاقه‌مند هستند تا بر آن‌ها تمرکز بیشتری داشته باشند. کما این‌که این مساله در مورد معیشت و مسکن مردم نمود پیدا کرد و مسکن‌های مهر از موجودی خزانه ساخته شد. طبیعتا مسائل فرهنگی خاصی هم در این دوران (دولت نهم و دهم) به طرز عجیبی مطرح شد و ایران ‌باستان و «ایرانیت» مورد توجه قرار گرفت و در بسیاری از سخنرانی‌های دولتمردان مکتب ایرانی مطرح شد که معلوم نبود اساس و بنیاد آن بر چیست. چنان‌که پیداست مکتب ایرانی در راستای مبانی پوپولیستی آن‌ها بود و چون مبنایی نداشت،‌ این مسائل به مانند سرابی به راحتی از بین رفت. بنابراین این لازمه آن نوع مبانی حکومتی بود که هر زمانی را که فکر می‌کردند مسایلی جلب توجه بیشتری می‌کند و رای بیشتری را برای آن‌ها به ارمغان می‌آورد ولو این‌که با اصول اسلامی مغایرت داشته باشد این کار را می‌کردند و رواج کتابسازی در این دوران ملموس‌تر است.

📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب:
https://t.me/mirasmaktoob

🛍 فروشگاه میراث مکتوب:
🌐 https://mirasmaktoob.net/

📍 یوتیوب میراث مکتوب:
http://youtube.com/@mirasmaktoob9444

نقد جدی؛
موثرترین راهکار کنترل کتاب‌سازی
گفت‌وگو با دکتر اکبر ایرانی - ۱۳۹۴
خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)
(دربارۀ راهکارهای کنترل کتابسازی)
{بخش دوم}

اگر از ریشه‌یابی این موضوع در گذشته بگذریم و این مساله را در زمان حال در نظر بگیریم، ‌ارزیابی شما چگونه است؟ به طوری که ما شاهد هستیم که این روزها،‌ دانشگاه‌ها هم از مقصران اصلی این مساله هستند. شما دربارۀ نقش دانشگاه‌ها چه نظری دارید؟

- موضوعی که من به آن اشاره کردم مربوط به کتابسازی در طول تاریخ فرهنگی ایران بوده است اما در دوره‌های جدید باید موضوع را به طور ریشه‌ای آسیب‌شناسی کرد که چرا بعضی از استادان و دانشجویان رشته تاریخ در نوشتن “Paper” ها، تحقیقات، پژوهش‌ها و پایان‌نامه‌های خودشان به نوعی از چسب و قیچی استفاده می‌کنند. بدین معنی که بسیار سهل و آسان موضوع پژوهشی را انتخاب و می‌خواهند زود به نتیجه برسند. شرایط تحصیلات عالیه در ایران مثلا افزایش بی حد و حساب رشته‌ها در دانشگاه‌های مختلف کشور، کمبود استاد مشاور، راهنما و داور و همچنین کمبود امکانات آموزشی و مسایلی از این دست، موجب می‌شود که هم استادان فرصت کافی را نداشته باشند که کارها و پایان‌نامه‌های دانشجویان را به دقت مورد بررسی و مطالعه قرار دهند و بالطبع دانشجویان هم زمانی که متوجه این مساله شوند که استادانشان وقت و زمان کافی را ندارند، آن‌ها هم برای موضوعات پایان‌نامه‌های خود و بررسی آن‌ها زمان کافی را نمی‌گذارند، کار را جدی نمی‌گیرند و یک موضوع را به سادگی در موتورهای جستجوی گوگل، شبکه‌های اینترنتی و دانشنامه‌های آنلاین جستجو می‌کنند و مطالب مربوط به آن را کپی و در نهایت، براساس آن مقاله و یا کتابی را می‌نویسند. این موضوع، مساله بسیار مهمی است که باید به آسیب‌شناسی دقیق آن پرداخت که زمانی که مثلا ما استاد به قدر کافی نداریم، چرا دانشجوی دکتری می‌پذیریم.

لطفا درباره راهکارهایی که در این زمینه باید در دانشگاه‌ها اتخاذ شود، توضیح دهید.

- باید سازوکار فنی ایجاد شود که بتوان به صورت هوشمندانه درباره هر پایان‌نامه‌ای تشخیص داد که آیا این موضوع و محتوا قبلا مطرح شده است یا خیر و اگر شده از سوی چه کسانی؟؛ چرا که بسیاری از دانشجویان با تغییر جملات، عبارات و عناوین یک کتاب تاریخی، همان موضوع را موضوع پایان‌نامه و مقاله خود قرار می‌دهند و آن را ارائه می‌کنند و کسی هم متوجه این موضوع نمی‌شود. مگر این‌که در یک مقاله علمی و پژوهشی که در مجله‌ای چاپ می‌شود، اهل آن متوجه شوند که این مقاله بازنویسی شده فلان مقاله‌ای است که در یکی از مجله‌های تاریخی به چاپ رسیده است. همه این مسائل برمی‌گردد به این‌که ما موضوع پژوهش را در کشور جدی نگرفتیم و به طور زیربنایی به حل معضلات پژوهشی نپرداخته‌ایم و سازوکار تحصیلات تکمیلی را خوب طراحی نکردیم و بنا را بر کمیت‌گرایی و افزایش دانشجو و پایان‌نامه قرار داده‌ایم. بنابراین هرچه کمیت بیشتر شود، کیفیت نازل‌تر و زمینه‌های فساد در محافل علمی ما هم گسترش پیدا می‌کند. مساله مهم و در واقع راهکار واقعی این موضوع این است که مساله نقد نسبت به این کارها جدی‌تر شود. بدین معنی که مراکز علمی باید بخشی از مجلات علمی و پژوهشی خود را به نقد جدی پایان‌نامه‌ها و مقالاتی که به چاپ می‌رسند، اختصاص دهند. طبیعی است که وقتی دانشجویی بداند که بعد از این‌که پایان‌نامه‌اش دفاع شد و نمره‌اش را گرفت، کارش مورد نقد جدی قرار می‌گیرد، طبیعتا حواس خود را بیشتر جمع می‌کند تا مرتکب خطاهای حرفه‌ای نشود. از این رو نقد می‌تواند جلوی بسیاری از مسائل کتابسازی را بگیرد. (نقد چه در مطبوعات، صدا و سیما و چه در دانشگاه‌ها به صورت حضوری) مساله‌ دیگری که خود دانشگاه‌ها باید به آن توجه کافی و وافی داشته باشند، مساله داوری‌ها، مشاوره‌ها و راهنماهای یک پایان‌نامه و یا یک مقاله است؛ چرا که بسیار دیده می‌شود که استاد داوری سر جلسه دفاعیه دانشجویان می‌آید بدون آن‌که موضوع جلسه را بداند و پایان‌نامه دانشجو را تورقی کرده باشد و به چند غلط املایی بسنده می‌کند.

📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب:
https://t.me/mirasmaktoob

🛍 فروشگاه میراث مکتوب:
🌐 https://mirasmaktoob.net/

📍 یوتیوب میراث مکتوب:
http://youtube.com/@mirasmaktoob9444

نقد جدی؛
موثرترین راهکار کنترل کتاب‌سازی
گفت‌وگو با دکتر اکبر ایرانی - ۱۳۹۴
خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)
(دربارۀ راهکارهای کنترل کتابسازی)
{بخش نخست}

آقای دکتر ایرانی برای ورود به بحث، نظر شما درباره کتابسازی‌هایی که صورت می‌گیرد چیست؟ و چرا این روند گسترش یافته است؟

- آن‌چه در مقدمه بحث مربوط به کتابسازی می‌توان مطرح کرد این است که قبلا این موضوع، موضوعی نبوده که جنبه منفی داشته باشد، بلکه کتابسازی بیشتر به معنای کتاب‌آرایی و تجلید بوده است. اما چنانکه مشاهده می‌شود این واژه در ۲۰ و ۳۰ سال اخیر، استعمال متفاوتی پیدا کرده و به عنوان یک جنبه منفی تلقی می‌شود. به طور کلی، در بحث تالیف و نگارش باید گفت که از دیرباز یعنی از قرون گذشته پیش از اسلام و حتی در دوره ایران باستان، نوشت‌افزار به معنای امروزی وجود نداشت و نوشته‌ها بر سنگ، پارچه، تنه درخت، لیف خرما و پوست حیوان نوشته می‌شد. اما زمانی‌که کاغذ در دوره اسلامی وارد شد، تالیف، تصنیف، نگارش و ترجمه در قرن سوم گسترش پیدا کرد و برخی علوم مانند علوم یونانی ترجمه شد و دانشمندان اسلامی، بسیاری از این آثار را بازنگری و نقد کردند و مطالبی که به نظرشان می‌رسید در این کتاب‌ها آوردند و اضافه کردند. ما در مرحله دوم و در دوره رشد و نضج نگارش و تالیف کتاب، به این نکته پی می‌بریم که شیوه تالیف بیشتر به صورت «اقرا» و «املا» بوده، بدین معنی که یک نفر (استادی) مطالبی را بیان می‌کرده و دیگران می‌نوشتند و طبیعتاً از یک اثر نسخه‌های مختلفی نوشته می‌شده و بعدی‌ها نسخه‌های متعددی از این آثار در اختیارشان قرار می‌گرفته و استنساخ و پخش می‌کردند. طبعا در دوره دوم تالیف آثار یعنی از قرن چهارم به بعد، برخی، از کتاب‌ها و منابع قبل از خودشان استفاده می‌کردند، بدون این‌که نامی از آن کتاب‌ها ببرند و در این‌جا این بحث مطرح می‌شود که آیا این‌ افراد با علم به این‌که دارند از مطالب و نوشته‌های دیگران استفاده می‌کنند، نامی از آن‌ها نمی‌برند یا خیر؟ توجیه نویسندگان گذشته آن بود که می‌گفتند چون مخاطبان ما می‌دانند که کتاب‌های قبلی را چه کسانی نوشته‌اند، دیگر لازم نیست از آن‌ها ذکری برده شود. یک بحث این است که کار آن‌ها به نوعی کتابسازی و کتاب دزدی نبوده است یعنی رسم روزگار در آن زمان‌ها به این صورت بوده که شاگردان و استادان تشخیص می‌دادند که این نوشته‌ها که هم‌اکنون در این کتاب آمده یا اضافه شده برای نویسنده قبلی نیست و عدم ذکر آن شخص یا کتاب قبیح و مذموم به حساب نمی‌آمده و بنابراین هیچ اشکالی هم نداشته و این گونه نگارش‌ها به همین صورت ادامه پیدا کرده است. اما چون ما در زمانی هستیم که امروزه این کارها را کتابسازی، کتاب دزدی، سرقت و یا انتحال می‌دانیم بنابراین به نقد آثار تاریخی پیشینیان می‌نشینیم. برای مثال مجموعه بزرگ «جامع‌التواریخ» اثر رشید‌الدین فضل‌الله همدانی که تاریخ جهان را نوشته، بخش عمده‌ای از آثار دیگران را در این مجموعه قرار داده است. برخی مورخان وی را منتحل می‌دانند که از کتاب پیشینیان کپی‌برداری کرده و ذکری از آن‌ها نبرده است اما برخی دیگر از مورخان اعتقاد دارند که نویسنده در پی آن بوده که در یک مجموعه کامل، تاریخ جهان را بنویسد و علاوه بر استفاده از آثار پیشینیان، منابعی را به این کتاب افزوده است. نگاه دیگری که به مساله بازنویسی، بازسازی و در واقع کتابسازی مورخان وجود دارد، این است که این‌ها می‌دانستند که این کتاب از کیست و در بعضی مواقع نویسندگان قبلی را ذکر می‌کردند و در بعضی از مواقع ذکر آن‌ها را بر خود واجب نمی‌دانستند از این رو شاید بتوان گفت که این دست از مورخان به مساله انتحال توجه داشتند و مرتکب آن شده‌اند. اما به طور کلی، ما در آثار مورخان حوزه فرهنگ و تمدن اسلامی نباید یک داوری نسنجیده داشته باشیم و گونه‌ای فکر کنیم که آن‌ها در موضوع کتابسازی نقش، تعمد و برنامه‌ای داشته‌اند. زیرا ما آن‌ها را با معیارهای امروزی مورد داوری قرار می‌دهیم. اما باید به این مساله توجه کرد که در آن زمان صنعت چاپ وجود نداشته و امکانات نوشت‌افزاری زیادی نبوده است و بسیاری از نویسندگان هزینه استنساخ را خود پرداخت می‌کردند و به طراحان و کاتبانی که این کتاب‌ها را می‌نوشتند و پخش و توزیع می‌کردند پولی می‌پرداختند، همچنین امکانات چندانی نبوده که آن‌ها بخواهند کتابی را در سطح وسیعی بفروشند و یا پخش کنند. بنابراین چون ما از شرایط اجتماعی و فرهنگی دوره‌های پیشین اطلاعات چندانی نداریم نمی‌توانیم آن‌ها را به آسانی متهم کنیم که در کار کتابسازی تعمدی داشته‌اند و مرتکب سرقت ادبی و علمی شده‌اند.

📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب:
https://t.me/mirasmaktoob

🛍 فروشگاه میراث مکتوب:
🌐 https://mirasmaktoob.net/

📍 یوتیوب میراث مکتوب:
http://youtube.com/@mirasmaktoob9444

پیشکش به آستان استادِ خویشکار دکتر اکبر ایرانی به مناسبت دوم تیرماه فرخنده زادروز ایشان

حامیان میراثِ فرهنگ و علم و ادب مکتوب ایران:
دکتر پرویز ناتل خانلری و دکتر اکبر ایرانی

در تاریخ فرهنگی ایران، همواره مردانی بوده‌اند که با عشق و تعهد، میراث مکتوب و معنوی این سرزمین را از گزند زمان و فراموشی حفظ کرده و آن را برای نسل‌های آینده زنده نگه داشته‌اند. دو تن از برجسته‌ترین این چهره‌ها، زنده‌یاد دکتر پرویز ناتل خانلری در مدیریت «بنیاد فرهنگی ایران» در دوران پهلوی دوم و استاد دکتر اکبر ایرانی در هدایت «مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب» در دوران معاصر، هر یک در بستر تاریخی خود، نقش‌آفرینی‌های شایانی در احیای نسخ خطی و تقویت هویت فرهنگی ایرانی-اسلامی داشته‌اند. این یادداشت، با نگاهی تطبیقی، به فعالیت‌های این دو فرزانۀ فرهنگ‌دوست می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه هر یک، با ابزارها و امکانات عصر خویش، در پاسداشت گنجینه‌های مکتوب ایران کوشیده‌اند.

دکتر پرویز ناتل خانلری و بنیاد فرهنگی ایران: پایه‌گذاری یک نهاد ملی

دکتر پرویز ناتل خانلری (۱۲۹۲–۱۳۶۹)، ادیب، زبان‌شناس، شاعر و سیاستمدار برجسته، یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های فرهنگی ایران در قرن چهاردهم شمسی بود. او که دکترای زبان و ادبیات فارسی را از دانشگاه تهران دریافت کرده بود، در عرصه‌های گوناگون از جمله تأسیس مجله «سخن»، مدیریت انتشارات دانشگاه تهران، وزارت فرهنگ و سناتوری فعالیت کرد. اما یکی از ماندگارترین خدمات او، تأسیس «بنیاد فرهنگ ایران» در سال ۱۳۴۴ (با حمایت ملکه فرح پهلوی به عنوان رئیس افتخاری) بود.

بنیاد فرهنگ ایران با هدف پاسداشت، گسترش و پیشبرد زبان و فرهنگ فارسی، حفظ میراث فرهنگی ایران و معرفی آن به جهان، تأسیس شد. خانلری به عنوان دبیرکل یا رئیس این بنیاد تا سال ۱۳۵۷، آن را به مرکزی پویا برای پژوهش و انتشار تبدیل کرد. در طول حدود ۱۳ سال فعالیت، بنیاد بیش از ۳۰۰ عنوان کتاب (در برخی گزارش‌ها تا ۳۰۰ جلد) منتشر کرد که غالب آن‌ها متون کلاسیک، پژوهش‌های تاریخی، ادبی و علمی بودند. این آثار شامل تصحیح و چاپ انتقادی نسخ خطی مهم، ترجمه متون کلیدی، تهیه فرهنگ‌های تخصصی و پژوهش‌های ایران‌شناسی بود.

یکی از دستاوردهای برجسته خانلری در بنیاد، اجرای طرح «فرهنگ تاریخی زبان فارسی» بود که نخستین جلد آن در سال ۱۳۵۷ منتشر شد. همچنین، تصحیح و چاپ «دیوان حافظ» بر اساس مقایسه نسخه‌های کهن، که هنوز مرجعی معتبر است، از جمله کارهای ماندگار او به شمار می‌رود. بنیاد تحت مدیریت او، پژوهشگاه‌هایی برای ایران‌شناسی ایجاد کرد و پژوهشگران جوان را جذب و حمایت نمود. خانلری با جلب همکاری نخبگانی مانند ایرج افشار و دیگران، فضایی علمی برای احیای متون فراهم آورد.

در دوران پهلوی دوم، که ایران در حال مدرنیزاسیون سریع بود، بنیاد فرهنگ ایران نقش تعدیل‌کننده داشت: هم به گذشته نگاه می‌کرد و میراث را احیا می‌نمود، و هم آن را با نیازهای معاصر تطبیق می‌داد. انتشار آثاری مانند تاریخ طبری (در چندین جلد)، سمک عیار و آثار جغرافیایی-تاریخی، نشان‌دهنده تمرکز بر متون پایه‌ای بود. این فعالیت‌ها در بستری دولتی-سلطنتی انجام می‌شد که منابع مالی مناسبی داشت، اما همزمان با چالش‌های سیاسی و فرهنگی عصر نیز روبرو بود. خانلری با مدیریت مدبرانه، توانست این نهاد را به الگویی برای احیای فرهنگی تبدیل کند.

استاد اکبر ایرانی و مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب: استمرار و تعمیق احیا در عصر جدید

استاد دکتر اکبر ایرانی قمی، متولد ۱۳۴۱ در قم، از ابتدای تأسیس «دفتر نشر میراث مکتوب» در سال ۱۳۷۲، مدیرعامل و چهره اصلی «مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب» بوده است. این مؤسسه با هدف حمایت از محققان، تصحیح علمی نسخ خطی فارسی و عربی، و احیای آثار فرهنگ و تمدن ایرانی-اسلامی شکل گرفت و پس از یک دهه به مرکز پژوهشی تبدیل شد. تحت رهبری دکتر ایرانی، میراث مکتوب به یکی از ستون‌های اصلی احیای متون در ایران معاصر بدل شده است.

دستاوردهای این مؤسسه در بیش از ۳۳ سال فعالیت، چشمگیر است: چاپ و انتشار بیش از ۴۱۳ عنوان کتاب در ۴۸۲ جلد (بسیاری به صورت مشترک با مراکز داخلی و خارجی مانند انتشارات بریل)، برگزاری بیش از ۲۰۰ نشست علمی، ۴۰ کنفرانس، کارگاه‌های آموزشی، و انتشار نشریاتی مانند «آینه میراث» (با ۷۵ شماره اصلی و ضمائم)، «گزارش میراث» و «میراث علمی اسلام و ایران». مؤسسه بر طرح‌های احیای میراث مشترک با کشورهای همسایه (هند، پاکستان، عثمانی، ماوراءالنهر) تمرکز کرده و فهرست‌نگاری، نسخه‌برداری دیجیتال و شناسایی هزاران نسخه خطی از کتابخانه‌های جهان را پیگیری کرده است.

فرهنگ و توجیه اقتصادی

هدف اصلی مراکز، انجمن ها، مؤسسات فرهنگی، انتشاراتی، آموزشی و پژوهشی، تولید و ترویج علم است. هر یک به تناسب کار خود و در چارچوب اساسنامه های سازمانی خود، باید به رفع نیازهای علمی جامعه بکوشند و گره هایی را بگشایند و در شکوفا کردن استعدادهای ناشناخته و نهفته، برنامه های خود را اجرا کنند و البته دستاوردها و خروجی های این مؤسسات، غالباً انتشار کتاب و نشریات علمی است. حال سؤال اینجا است که آیا هر کتابی می تواند به رونق نشر کمک کند؟ آیا هر کتابی می تواند هزینه های نشر را تأمین نماید؟ آیا هر کتابی ارزش حمایت دولتی را دارد؟ آیا از نشر آثار علمی و فرهنگی به خصوص متون کهن حوزۀ تمدنی و ادبی، می توان انتظار توجیه اقتصادی داشت؟ پاسخ به تمام سؤال های فوق منفی است. هر کتابی به رونق نشر کمک نمی کند، بالاخره کنار هر گل و گلزاری، خار و خاشاک و علف هرز هم می روید که طالبان سطحی خود را نگه دارد. گروهی ناشرنما هم به نشر این آثار کم ارزش دل خوش کرده و بازار لعل فروشی را با خَزَف بی مقدار خود پر می کنند. اینان خوب هزینه های نشر را می پوشانند و انبارهای خود را از کتاب تل نمی کنند و سود در پی سود دارند و توجیه اقتصادی برایشان قابل قبول است، اما بعضی از ناشران فرهنگی خوش اقبال هم هستند که گاه با کتابهای درسی شدۀ آثار خود، چرخ نشر را می چرخانند. لیکن ناشران تخصصی و علمی که در تولید علم در کشور، حرفی برای گفتن دارند، بدون حمایت حساب شده و منصفانه، محکوم به رکود و سقوطند. کار اینان نه تنها توجیه اقتصادی ندارد، که گاه قادر به تأمین هزینه های پژوهش و تألیف هم نیستند. آیا می توان انتظار داشت مؤسسه ای با فروش نشریات علمی خود، حتی بتواند حق التحریر مقالات را بدهد؟ تازه این در حالی است که فلان مؤسسه، بی اذن سازمان مربوطه، مقالات نشریه‌ای را در پایگاه خود قرار می دهد تا مثلاً در ترویج علم نیز سهیم باشد! بنابراین، برای رونق بخشیدن به کار مؤسسات علمی انتشاراتی، می بایست منشورات آنها مورد حمایت قرار گیرد و بهتر است با مشارکت و همفکری آنان در توزیع مناسب آثار خریداری شده، اقدام نمود. متأسفانه سیاستهای کتابهای تخصصی به بهانه اینکه «قابل استفاده عموم مردم و کتابخانه های عمومی نیست»، مانع از حمایت های اساسی از ناشران معتبر شده است. ناشرانی که سُمعه و اعتبار و وجاهت نشر کشور به حضور و بروز آنها است. بدین روی، اگر در آینده تجدید نظر اساسی در سیاستهای فرهنگی نشر کتاب، اعم از ممیّزی، حمایت، نمایشگاه کتاب و جوایز کتاب سال و … نشود، وضع موجود بهبود نخواهد یافت.
اکنون که به خاطر بحران اقتصادی کشور و گرانی کاغذ و کم شدن بودجه های فرهنگی، در شرایط اقتصاد مقاومتی هستیم، خوب است که کارشناسان محترم بخش های بودجه ریزی فرهنگی، در سیاست های خود تجدیدنظر کنند. برخی از مراکزی که کمک‌های دولتی با مبالغی کلان دریافت می نمایند، دستاورد و خروجی چندانی از آنها سراغ نداریم. در عوض مراکزی سراغ داریم که برنامه ها و آثار بسیاری را آماده تولید و نشر کرده اند، اما با بحران مواجه هستند. امید است این دوران صرفه جویی و ریاضت، تبدیل به فرصتی شود برای مؤسسات کمک بگیر و نیز سازمان های بودجه ریز تا در آینده، مسیر مناسبتری را برای کمکهای مالی بررسی کنند و دولت، مطابق عملکرد واقعی آنها نسبت به دادن یا ندادن مقدار بودجه ها چاره اندیشی نماید. طبعاً دوران حصر و سختی، کوتاه خواهد بود و روسیاهی بدخواهان به ذات پلید زغالی ‌وش آنها خواهد ماند، اگر چه در این شرایط از حجم کارها و فعالیت های علمی، کاسته یا بعضاً به حالت تعلیق درمی آید و حتی بسا سازمانها و مؤسساتی دست از فعالیتهای دراز دامن خود می کشند، اما همین تفقد و دلداری حافظ ما را بس که: دور گردون گر دو روزی بر مراد ما نرفت دائماً یکسان نباشد حال دوران، غم مخور و ما معتقدیم که «اِنَّ مع العُسر یُسراً»، چنانکه روزگار سختی گذرد، یُسر و آسایش را به همراه دارد. مهم این است که همان گونه که در ایام یُسر و آسانی، کارها را به خوبی انجام دادیم، در ایام عُسر و تنگدستی هم، حداقل بتوانیم کارهای میراث مکتوب را انجام دهیم تا در بهار علمی پیش رو، شاهد شکوفایی مجدد گلستان میراث ادبی و علمی کشور باشیم.

دکتر اکبر ایرانی
مدیرعامل موسسه میراث مکتوب
شهریورماه ۱۳۹۱

📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب:
https://t.me/mirasmaktoob

🔗 گروه حامیان میراث مکتوب:
https://mirasmaktoob.net/hamian/

🛍 فروشگاه میراث مکتوب:
🌐 https://mirasmaktoob.net/

ایران در آینۀ میراث مکتوب (۲۶)

ویرایش؛ آخرین حلقه، اما یکی از مهم‌ترین حلقه‌ها

در میراث مکتوب، انتشار یک اثر علمی با پایان یافتن مراحل تصحیح و آماده‌سازی متن به پایان نمی‌رسد. هر اثر، پیش از انتشار نهایی، باید یک بار دیگر با دقت و وسواس علمی، از سوی اعضای متخصص مؤسسه بازبینی و غلط‌گیری شود؛ چراکه در متون علمی و تاریخی، گاه یک واژه، یک نشانه یا حتی یک اشتباه کوچک می‌تواند بر دریافت و اعتبار متن اثر بگذارد.

بخش قابل توجهی از مراحل ویرایش و آماده‌سازی کتاب‌ها در میراث مکتوب به دست خود ما انجام می‌شود و این کار را بخشی از مسئولیت علمی مؤسسه در قبال متن و مخاطب می‌دانیم.

برای ما، ویرایش صرفاً اصلاح چند غلط تایپی نیست؛ آخرین فرصت برای اطمینان از دقت، سلامت و شایستگی اثری است که قرار است به جامعه علمی و فرهنگی سپرده شود.

#میراث_مکتوب #اکبر_ایرانی #ویرایش #تصحیح_متون #متون_کهن #کتاب #انتشارات #پژوهش #تاریخ #فرهنگ_ایران

سعدی پیام آور مدارا، مروت و انسانیت

آثار نظم و نثر سعدی همگی دربردارندۀ حکمت و اخلاق هستند، توصیه ای که بی شک نیاز جامعۀ امروز است. سعدی به مخاطبان خود پیام مدارا، مروت و انسانیت می‌دهد. توصیه‌ای که تنها به آثار شیخ اجل محدود نمی‌شود و از گذشته‌های دور پیام بزرگان‌مان بوده است. همان طور که خود سعدی هم در یکی از سروده‌هایش گفته: «سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز/ مرده آنست که نامش به نکویی نبرند». انسان و انسانیت به کار نیک زنده است و هر کسی مزین به چنین اخلاقی باشد می‌تواند نه تنها به نسل جوان، که به جامعه و کشور خود خدمت کند. سعدی در عرصه شعر و ادبیات از جایگاه والایی برخوردار است، آنچنان که برخی جایگاه او را در غزل حتی بالاتر از جایگاهی می‌دانند که حافظ از آن خود ساخته است. سعدی بواسطه سفرهای متعدد، از تجربه‌های بسیاری هم برخوردار بود که همین مسأله به غنی‌تر شدن هر چه بیشتر آثار او انجامیده است. شاهد برگزاری مراسم‌های گرامیداشتی در شیراز و سایر شهرهای کشورمان هستیم. برخلاف برخی که معتقدند برگزاری چنین گرامیداشت‌هایی فایده چندانی ندارد، برآنم که در خلال برپایی این برنامه‌ها می‌توان از یافته‌های محققان و پژوهشگران ادبی مطلع شد. البته این پژوهش‌ها در صورتی مفید هستند که حرف جدیدی برای گفتن داشته باشند وگرنه تکرار مکررات بی‌فایده است. در چنین صورتی می‌توان مخاطبان را به سوی چیزی هدایت کرد که نسل جوان مدت هاست آن را گم کرده است. بی‌هویتی، چیزی است که نسل جوان می‌تواند در مطالعه گنجینه‌هایی همچون بوستان و گلستان به دست آورد. باید تلاش شود تا جوانانمان با مفاخر خود آشنا شوند و بدانند چه بزرگانی بر گردن آنها حق داشته و این کشور را ساخته‌اند. مفاخر ادبی و فرهنگی ما نمادی از حیثیت ما ایرانیان هستند. همان قدر که خودمان به وجود آنان افتخار می‌کنیم باید کاری کنیم تا جهانیان هم با گنجینه‌های فرهنگی‌مان آشنا شوند.

دکتر اکبر ایرانی
مدیرعامل موسسه میراث مکتوب
روزنامه ایران - اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۶

📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب:
https://t.me/mirasmaktoob

🔗 گروه حامیان میراث مکتوب:
https://mirasmaktoob.net/hamian/

🛍 فروشگاه میراث مکتوب:
🌐 https://mirasmaktoob.net/

نقد تلخ است، ولیکن برِ شیرین دارد

خوشبختانه در سال صدها نشریه علمی- پژوهشی منتشر می شود که بیش از نیمی از آنها در حوزۀ علوم انسانی فعالیت دارند. مقالات علمی – پژوهشی برای ارتقای استادیاران و دانشیاران و گاه دانشجویان دکتری لازم و مؤثر است، اما نکته مهم لزوم دقت در داوری برای رعایت استانداردهای نوشتن یک مقاله است که در بسیاری از موارد نه تنها مراعات نمی شود، که ویراستاران در ویرایش مطالب و منابع و چکیده ها و کلید واژه ها نیز توجه کافی ننموده و به همین دلایل اساساً برخی از این گونه نشریات از حیّز انتفاع و اعتبار ساقطند، معذلک هستند. نقص دیگری که در این گونه نشریات مشهود است، موضوع نقد است. درست است ذات نقد تلخ است، لکن برِ شیرین دارد. نباید از نقد واهمه داشت. البته آبرو و سُمعۀ نقد در مطبوعات ادبی ما از پیش از انقلاب آسیب جدی دیده است. در اغلب نقد ها، ناقدان محترم ضمن بیان اشکالات کتاب، گوشۀ چشمی هم به پدیدآورندۀ کتاب داشته اند. گویی نمک نقد، گوشمالی یا مشتمالی مؤلف اثر هم بوده است. همین شیوه در نسل حاضر نیز دیده می شود. بارها و بارها نوشته ایم که «کتاب را نقد باید و مصحح را زخم نشاید» و البته از باب اثبات عدم عصمت، گاه ما هم از دست مان سهواً در رفته است و نقدی را چاپ کرده ایم و خار قلمی، خاطر عاطر کوشندۀ شریفی را خلیده و اسباب شرم برای ما فراهم کرده، اما این موجب نگشته که متولیان نشریات میراث مکتوب، دست از مسئولیت خطیر خود بر دارند و ترک وادی نقد کنند، چنان که دیگران همین موضوع را بهانه برای ترک چاپ نقد ساخته اند. چاپ دو شماره ضمیمۀ گزارش میراث، یکی ویژۀ کتابسازی و انتحال و دیگری ویژۀ نقد متون و نیز طرح مباحثی داغ و صریح در این باره در برنامه «کارنامۀ کتاب» شبکۀ چهار، بازتابهای مثبت بسیاری داشت و ما را بر عزممان راسخ تر نمود. نقد کتاب نوعی امر به معروف و نهی از منکر در حوزۀ علم است. بزرگان به ما آموخته اند که:

چو می بینی که نابینا و چاه است
اگر خاموش بنشینی گناه است

همینطور بزرگان به ما آموخته اند که هر وقت مطلبی را نوشتی، حتماً به یکی دو نفر کاردان و خبیر در موضوع عرضه کن تا خبطی و خطایی فاحش مرتکب نشوی و مطلبی ننویسی که پیشتر، دیگری بهتر از تو نوشته یا نقدی ننویسی که غفلت و بی اطلاعی تو را برساند و اموری از این دست. هدف از طرح این موضوع این است که وقتی ظلمی مثل انتحال و شلختگی در تألیف، عمومی می شود، برای دفع آن، به عزمی جدی و همتی همگانی نیازمندیم. همۀ مدیران و سردبیران نشریات علمی- پژوهشی باید احساس وظیفه کنند و در هر شماره از نشریات خود، دستکم یکی دو نقد جدی درج کنند. البته همگان باید مراقب باشند که مطبوعۀ خود را عرصۀ تاخت و تاز و میدان تسویه حساب این و آن نسازند که متأسفانه دیده شده گاه فلان استاد، شاگرد خود را تحریک می کند تا در ردّ و نقد و جرح فلان نویسنده یا بهمان مصحح مقاله بنویسد و اینان را به هم بشوراند. جامعۀ علمی ما هیچگاه از نقد بی نیاز نیست. روزی نیست که نشنویم که فلان کتاب را فلانی با چه ترفندی بازتصحیح کرده یا فلان کتاب ساز حرفه ای در یک ماه به دست فلان ناشر حرفه ای، چندین متن را با مقدمه مانندی در یکی دوصفحه به صورت نسخه برگردان یا به تعبیری رندی: قیچی برگردان نموده و از چسب و قیچی بهرۀ وافر جسته، حتی بی شرمی در این امور به جایی رسیده که اخیراً ناشری یکی از آثار میراث مکتوب را برای کسب مجوز به ادارۀ ممیزی ارشاد ارائه داده تا به نام خودش چاپ کند؛ شاید اگر مطلع نمی شدیم ، این کار را کرده بود، یا دم غنیمت شِمُر دیگری یکی دیگر از آثار این مرکز را( البته اول اسم هر دو کتاب کلمۀ آثار هست) برای برداشت رایگان روی سایت خود گذاشته و بعد نوشته به کوشش فلانی. این اوضاع بسیار نگران کننده است که هر کسی به خود حق می دهد، حق دیگری را ببلعد و گمان می برد که جان بدر خواهد برد، از این رو به نظر می رسد تنها با نوشتن و تذکر دادن و نقد کردن در نشریات و رسانه هاست که می توان از گسترش این زائدۀ بدخیم فرهنگی جلوگیری کرد. ان شاءالله.

یادداشت دکتر اکبر ایرانی
مدیرعامل موسسه میراث مکتوب
اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۲

📱 کانال تلگرامی میراث مکتوب:
https://t.me/mirasmaktoob

🔗 گروه حامیان میراث مکتوب:
https://mirasmaktoob.net/hamian/

🛍 فروشگاه میراث مکتوب:
🌐 https://mirasmaktoob.net/